آدم ها دو دسته اند، آنها که رالز را دوست دارند و آنها که زیاد خواب نمی بینند. خبر: محمد يونس، اقتصاددان 66 ساله بنگلادشي برنده جايزه يك ميليون و هفتاد هزار دلاري صلح نوبل در سال 2006 شد. یونس و بانکی که تاسیس کرده است، به خاطر گسترش سیستم اعتبارات میکرو و ایجاد تغییرات شگرف در وضعیت اقتصادی اجتماعی فقرای بنگلادشی این جایزه را دریافت کردند. شرح: 1- فروض سیستم اعتباری میکرو (اعطای وام های کوچک و خیلی کوچک): - مقادیر اعتباری در اندازه کم، کمک بسیار بزرگی برای فقرا خواهند بود. - فقرا قرض گیرندگان معتمدتر و مطمئن تری هستند و در صورت اعتماد به آنها، ریسک عدم برگشت کمتری را به بانک تحمیل خواهند کرد. - فقرا در صورت تامین مالی، کارآفرینان حریص تر و موفق تری خواهند بود. "بیکاران فقیر" در این فرض کارآفرین بالقوه تلقی می شوند. 2- قواعد: - این وام ها به افرادی تعلق می گیرد که اصطلاحا Bankable نیستند. به عبارت دیگر به دلیل الف - عدم اشتغال به کار، ب- عدم امکان تامین وثیقه و یا ج- سابقه اعتباری ناکافی، سیستم بانکداری تجاری سنتی حاضر به وام دادن به آنها نمی باشد. - وثیقه ای بابت اعطای آن دریافت نمی شود. - مکانیسم اطمینان ساز برگشت این وام ها، استفاده از روشی است که بانک گرامن "گروه های انسجام اجتماعی" (اصطلاح رایج در بنگلادش) یا "گروه های خود کمک" (اصطلاح هندی) می نامد. این گروه ها متشکل از افراد نزدیک به هم هستند که به همدیگر و به بانک، در مفید واقع شدن وام و صرف آن به طوری که قابلیت برگشت آن را تضمین کند، کمک می کنند. افراد داخل این گروه ها روابط میان خود و نیز بانک را بر اساس گونه هایی از سیستم های تشویقی/سینرژیک یا تنبیهی ارتقا یا کاهش سطح دریافت اعتبارات تنظیم می کنند. 3- نتایج: - طی 20 سال، گرامن بانک (بانک روستا متعلق به یونس محمد که خود و بانکش چند روز پیش به دلیل ارتقا شگرف رفاه اقتصادی-اجتماعی میلیون ها بنگلادشی برنده امسال نوبل صلح شدند) نزدیک 5 میلیارد دلار به 5 میلیون خانوار وام داده است. - 99 درصد وام هایی اعطایی برگشت داده شده است. - تحول چشمگیر در وضعیت خانوارهای فقیر که اصطلاحا "اصلاح اجتماعی از پایین" نامیده شده است در شرف وقوع است. نتایج این تغییر اقتصادی، در عرصه سیاست زودتر تر از بخش های دیگر خود را نشان داده و به ادعای گرامن بانک، طرفداران ایده های این بانک هر سال بیش از سال گذشته موفق به ورود به پارلمان شده اند. این حرکت اقتصادی - اجتماعی در عرصه مذهب نیز تاثیرات خود را نشان داده است. این تاثیرات تا آن اندازه چشمگیر بوده است که از آن به تعبیر بیزینس ویک به "میسیونری میکروکردیت" تعبیر شده و گروه های اسلام گرا را به موضع واکنش انفعالی و منع دریافت وام و حتی وضع تنبیه برای وام گیرندگان از آن "موسسه مسیحی" وا داشته است. در عرصه تغییرات اجتماعی نیز از آنجاییکه این بانک با تسهیلات بیشتری به زنان وام می دهد، باعث شده است که برای اولین بار در طول تاریخ بنگلادش، تعداد زنان شرکت کننده در انتخابات از مردان بیشتر شود. سایت رسمی بانک گرامن، موفقیت میکروکردیت در بهبود رفاه اقصادی و جلب نظر مردم به عقاید موسسان بانک را اینگونه تصویر می کند؛ "میکروکردیت با تغییر زندگی اجتماعی-مذهبی بنگلادش کاری کرده است که سال هاست آواکس ها و موشک های پاتریوت در هیچ کجای جهان اسلام رادیکال نتوانسته اند انجام دهند". - گرامن بانک اینک به یکی از سود ده ترین بنگاه های مالی در بنگلادش تبدیل شده است. 4- انتقادات: انتقاد عمده ای که بر این بانک وارد شده است بهره بسیار سنگینی است که از اعتبار گیرندگان دریافت می کند. گفتنی ست این بانک حدودا 1000 دلار به هر متقاضی وام می دهد و این 1000 دلار را طی 5 سال از وام گیرنده، با بهره 16 درصد در سال اول و 20 درصد برای چهار سال بعدی دریافت می کند. این، برای اقتصادی که نرخ تورم 6-7 درصد را تجربه می کند معادل 10-14 درصد بهره واقعی است. به عبارت دیگر گفته می شود بانک مذکور از موفقیت آمیز بودن اساس کار خود سوء استفاده می کند. تکلمه - در هرحال و با همه این توصیفات، بانکداری میکروکردیت یا میکرولندینگ تا آن اندازه در ایجاد تغییرات اقتصادی-اجتماعی موفق بوده است که نوبل صلح را دریافت می کند و سال گذشته میلادی از جانب شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل به عنوان سال جهانی میکروکردیت نام گذاری می شود. همه این اتفاقات "خارجی" با تشویق ها و انعکاسات گسترده جهانی و البته "نگاه های تحسین آمیز و روشنفکر مابانه و بازتاب مثبت داخلی" همراه بوده است. در همان حال، "بزرگترین پروژه میکروکردیت جهان" که برای ایران طراحی شده بود با سکوت، عدم استقبال و حتی بی مهری سنگین رسانه ای-تقنینی حامیان عدالت لیبرالی/سوسیالیستی تخیلی مواجه می شود. پروژه ای که نکات مثبت تجربه میکروکردیت جهانی (تکیه بر فروض اساسی میکروکردیت) و نیز روش اجرایی مشابه (تکیه بر گروه های معتمد اجتماعی، نقل از معاون اول رئیس جمهور) را همراه داشته و از نکات منفی آن یعنی سود سنگین و استثماری نیز پرهیز کرده بود و به گواه 6000 پروژه موفق میکروکردیت جهانی، در صورت همراهی اجتماعی و اجرای صحیح می تواند (می توانست) ثمرات متحیر کننده اقتصادی-اجتماعی را در پی داشته باشد. نام این پروژهء "برای ایران عجیب" را شنیده اید: مهر رضا!
|
