۵
توصيه به ديگران
 
کد مطلب: 29602
مقایسه‏ تطبیقی شرایط کسب و کار در ایران، عربستان و ترکیه
تاریخ انتشار : شنبه ۲۹ تير ۱۳۸۷ ساعت ۱۰:۳۲
مقایسه تطبیقی شاخص‏های مورد استفاده در تعیین رتبه آزادی اقتصادی بنیاد محافظه‏کار هرتیج، نکات جالب توجهی را به دست می‏دهد.  "الف" بدون هیچ قضاوتی این بررسی را منتشر و تشخیص تخصصی یا جانبدارانه بودن آن را به کارشناسان واگذار می‏کند.   به گزارش الف، بر اساس بررسی‏های هریتیج، اقتصاد ایران 44 درصد آزاد است که باعث شده است در میان کشور‏های جهان به لحاظ آزادی اقتصادی جایگاه 151 را کسب کند و در میان 17 کشور منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا جایگاه 16 را به خود اختصاص دهد. از جهت دیگر رشد این آزادی از سال گذشته تا کنون 0.1 بوده است. این در حالی است که عربستان سعودی یکی از کشور‏هایی که در سند چشم انداز به آن اشاره شده است با آزادی اقتصادی 62.8 درصدی، جایگاه 60 را در جهان و جایگاه 6 را در میان 17 کشور به دست آورده است. این شاخص نسبت به سال گذشته 1.2 افزایش نشان می‏دهد. کشور دیگری که شاخص آن می‏تواند مورد توجه باشد کشور ترکیه است. اقتصاد ترکیه هم 60.8 درصد آزاد است که در جایگاه 74 در جهان قرار می‏گیرد و در میان 41 کشور اروپایی جایگاه 32 را به خود اختصاص می‏دهد. رشد ترکیه در این شاخص نسبت به سال گذشته 2.5 درصد است که نشان دهنده تمایل بالای دولت این کشور برای آزاد سازی اقتصاد است.

بخش دیگری که می‏تواند در این مقایسه جالب توجه باشد مقایسه ایران ، ترکیه و عربستان به جهت ده شاخص آزادی اقتصادی است که هریتیج به آن‏ها پرداخته است.
 آزادی کسب وکار

ایران در زمینه آزادی کسب و کار که مربوط به ایجاد ، انجام و تعطیل کردن یک فعالیت تجاری می‏شود به دلیل وضعیت قوانین و قواعد کار از 55 درصد آزادی کسب و کار برخوردار است . شروع یک کار به لحاظ قانونی 47 روز به طول می‏انجامد که میانگین جهانی آن 43  روز است. به دست آوردن مجوز یک کار 670 روز طول می‏کشد در حالی که میانگین آن در جهان 234 روز است و تعطیل کردن کار هم بسیار سخت است. این در حالی است که شروع کردن یک کار در عربستان سعودی با آزادی کسب و کار 72.5 درصدی 15 روز طول می‏کشد و گرفتن مجوز کسب و کار در مقایسه با میانگین جهانی 234 روز در عرض 19 روز انجام خواهد شد و قواعد ورشستگی به صورت قانونی مشخص شده است. همچنین این شاخص در کشور ترکیه 67.9 درصد است و فضای مساعد قانونی باعث شده است که شروع یک کار در ترکیه 6 روز بیشتر طول نکشد. البته قواعد مربوط به ورشکستگی بسیار سخت و پیچیده است.

آزادی تجارت

نمره ایران در این شاخص57.4 درصد است که علت عمده پایین بودن این شاخص، بالا بودن تعرفه‏ها، مالیات بالای واردات، مجوز‏های صادرات، سازوکار‏های گمرکی مشکل و کنترل دولت بر روی واردات است. علاوه بر این؛ مساله ای که 15 درصد از این شاخص ایران کم کرده است وجود موانع غیر تعرفه‏ای است. در مقایسه با ایران نمره عربستان سعودی در این شاخص 76.8 درصد است. عربستان سعودی در این زمینه ضعف‏هایی از قبیل ممنوعیت‏های واردات ، کنترل صادرات، خدمات ضعیف دسترسی به بازار و قواعد غیر شفاف مجوز‏های واردات دارد و مشکل موانع تجاری غیر تعرفه‏ای در مورد این کشور هم صدق می‏کند. در این میان ترکیه وضعیت بهتری از دو کشور دیگر دارد. نمره ترکیه در این شاخص 86.8 درصد است. که به لحاظ آزادی تجاری با موانع مشابهی روبروست.

آزادی مالیاتی

این شاخص در ایران 81.1 درصد است. نرخ مالیات بر درآمد در ایران بالاست به شکلی که به بالاترین درآمد، مالیات 35 درصدی تعلق می‏گیرد. انواع دیگر مالیات شامل انتقال وجه و دارایی می‏شود. در سال‏های اخیر، درآمد‏های مالیاتی حدود 6 درصد از تولید ناخالص داخلی را شامل می‏شده است. این شاخص در کشور عربستان سعودی در مقایسه با ایران این رقم 99.7 درصد است. چرا که در این کشور برای شهروندان سعودی و شهروندان شورای همکاری خلیج فارس مالیاتی وجود ندارد و فقط مالیات ثابت 2.5 درصدی شرعی با نام زکات از همه افراد گرفته می‏شود. سهم مالیات در تولید ناخالص داخلی عربستان سعودی 5.1 درصد است. ترکیه 77.7 درصد آزادی مالیاتی دارد. ترکیه از نرخ‏های مالیات پایین‏تری استفاده می‏کند. و انواع گوناگون مالیات از قبیل مالیات بر درآمد، مالیات بر ارزش افزوده، مالیات بر دارایی و مالیات بر بهره اعمال می‏شود. سهم مالیات در تولید ناخالص داخلی ترکیه 24.5 درصد است. که سهم قابل توجهی به نظر می‏رسد.

اندازه دولت

اندازه دولت در ایران 84.5 درصد است. حجم هزینه‏های دولت بسیار بالاست و در سال‏های اخیر هزینه‏های دولت شامل 22.7 درصد تولید ناخالص داخلی می‏شده است. بیش از 500 کارخانه تحت مالکیت دولت هستند و حدود 100 کارخانه به صورت نیمه عمومی اداره می‏شوند. در مقایسه، اندازه دولت سعودی 69.1 درصد است و 32.1 درصد از تولید ناخالص داخلی توسط دولت مصرف می‏شود و هنوز دخالت دولت در اقتصاد ضروری و حیاتی به نظر می‏رسد. در کشور ترکیه اندازه دولت بر اساس شاخص هریتیج 68.3 درصد است.در سال‏های اخیر 32.5 درصد از تولید ناخالص داخلی توسط دولت ترکیه هزینه شده است. اما از سال 2001 از میزان بدهی بخش عمومی به تولید ناخالص داخلی کاسته شده است. قاعده‏زدایی و خصوصی‏سازی تا حدودی منجر به از بین رفتن بخش عمومی در کشور ترکیه شده است.

آزادی پولی

میزان آزادی پولی در ایران 61.3 درصد است. تورم بسیار بالاست و میانگین آن در میان سال‏های 2004 تا 2006 ، 14 درصد بوده است. قیمت‏های نسبتا ناپایدار باعث شده است که تا حدودی این شاخص بالا برود. دولت قیمت نفت و سوخت، برق ، آب و گندم برای تهیه نان را کنترل می‏کند و یارانه‏های اقتصادی فراوانی برای آن‏ها می‏دهد و از طریق کنترل کارخانه‏های دولتی بر روی قیمت تاثیر می‏گذارد. آزادی پولی در عربستان 76.7 درصد است . میانگین تورم در بین سال‏های 2004 تا 2006 ،1.7 درصد است. قیمت‏ها ثابت است. قوانین اسلامی کنترل مستقیم قیمت‏ها را ممنوع می‏کند اما یارانه‏های بسیار وسیع و گسترده و شبکه وسیع خدمات و کالاهای دولتی باعث می‏شود که قیمت‏ها کنترل شود. آزادی پولی ترکیه 70.8 درصد است . تورم در مدت مشابه 9.2 درصد است و عدم ثبات قیمت‏ها بسیار مشهود است. دولت قیمت برخی کالاهای ضروری را از طریق یارانه‏ها و برخی کارخانه‏های دولتی کنترل می‏کند.

آزادی سرمایه‏گذاری

آزادی سرمایه‏گذاری در این شاخص در ایران بسیار پایین- 10 درصد - ارزیابی شده است.  در زمینه بانکداری، ارتباطات، حمل ونقل و امنیت مرزی، سرمایه گذاری خارجی محدود و در زمینه‏های دفاع و نفت و گاز ممنوع شده است. دولت اجازه فروش تا 65 درصد سهام شرکت‏های دولتی به جز بخش دفاع، صنایع امنیتی و شرکت نفت ایران را می‏دهد. مجلس می‏تواند از سرمایه‏گذاری خارجی جلوگیری کند و بیشتر پرداخت‏ها، جابجایی پول و عملیات‏های اعتباری با محدودیت‏های مشخص انجام می‏گیرد. میزان این آزادی در کشور عربستان سعودی 30 درصد است. بخشهای زیادی بدون وجود محدودیت به کار خود ادامه می‏دهند. سرمایه‏گذاری خارجی نیازمند مجوز از دولت است . قواعد مصوب از سال 2003 تا 2006 آزادسازی و قاعده‏زدایی از بخش‏های توریسم و بیمه را تشویق می‏کند. در مورد پرداخت و جابجایی محدودیتی وجود ندارد اما عملیات اعتباری باید مورد تایید دولت باشد. این شاخص در کشور ترکیه بیش از دو کشور دیگر است و میزان آن 50 درصد است. سرمایه خارجی درست مانند سرمایه داخلی است. در برخی بخش‏ها مانند رسانه‏ها، حمل ونقل هوایی و دریایی، ارتباطات و تاسیسات بندر باید 51 درصد مالکیت ترک باشد. خرید مستقلات توسط غیر شهروندان ممنوع است. در زمینه جابجای و پرداخت و عملیات اعتباری محدودیت کمی وجود دارد.

آزادی تامین مالی

این شاخص در ایران 10 درصد است. همه بانک‏ها بعد از انقلاب 1979 ملی  شدند و تحت قوانین اسلامی اداره می‏شوند. بانک‏های دولتی 98 درصد دارایی بانکی را در اختیار دارند و شش بانک خصوصی تحت قوانین سخت و محدودی فعالیت می‏کنند. اعتبار معمولا توسط وام دهندگان سنتی در بازار خلق می‏شود و بانک‏های خارجی می‏توانند در مناطق آزاد تجاری فعالیت کنند.  و نقل انتقالات مالی در بازار ناچیز است. عربستان سعودی با این که همین موانع  را در تامین مالی دارد اما شاخص آزادی تامین مالی آن 40 درصد است. بخش بانک‏داری به شدت به بخش نفت نزدیک است. قواعد و قوانین مانند هنجار‏های بین المللی به وجود آمده است. مالکیت خارجی موسسه‏های مالی بسیار سخت است. از 11 بانک تجاری فعال در عربستان سعودی 4 بانک مالکیت محلی دارند و دو بانک هم بانک‏های اسلامی هستند. و هفت بانک مدیریت دو گانه داخلی و خارجی دارند. تا سال 2006 ،10 شعبه بانک خارجی در عربستان سعودی فعالیت داشتند. همه شرکت‏های بیمه باید در داخل ثبت شده باشند و بر اساس قواعد بیمه‏ای داخلی عمل کنند. بازار‏های سرمایه توسعه یافته‏اند و بانک‏های تجاری نقل و انتقالات را به خوبی انجام می‏دهند. در میان این سه کشور ترکیه وضعیت نسبتا بهتری دارد. شاخص آزادی تامین مالی این کشور 50 درصد است. به دنبال بحران اقتصادی سال‏های 2000 و 2001 این کشور تصمیم گرفت که شفافیت بیشتر را در دستور کار خود قرار دهد و قواعد وقوانین را آزاد‏تر کند. تا نوامبر 2006 سه بانک دولتی در ترکیه وجود داشت 30 درصد دارایی‏ها را در اختیار داشتند، 17 بانک داخلی و 13 بانک بزرگ خارجی که فقط 6 درصد دارایی‏ها را کنترل می‏کردند. بازار‏های سرمایه کوچک هستند و تحت نظارت دولت قرار دارند.

حقوق مالکیت

در این زمینه نمره ایران 10 درصد است. قوانین کمی از مالکیت‏های فکری حمایت می‏کنند. دزدی نرم افزار رایانه‏ای بسیار رایج است و نقض مالکیت‏های طراحی‏های صنعتی و نشان‏های تجاری و حق مولف بسیار رایج است. نمره عربستان سعودی برای این شاخص 50 درصد است. دادگاه‏ها از قرار داد‏ها به شدت حمایت می‏کنند. این دادگاه‏ها البته بسیار کند ، غیر شفاف و تحت تاثیر نخبگان هستند. به دستور سازمان تجارت جهانی قانون‏های مربوط به مالکیت‏های فکری در حال اصلاح و اجرا هستند. ترکیه هم در این میان نمره مشابه عربستان سعودی دارد. اما مشکل در ترکیه این است که دادگاه‏ها برای مسائل اقتصادی آموزش کافی ندیده‏اند. قوانین مالکیت‏های فکری بسیار بهتر شده‏اند اما هنوز به میزان لازم از آن‏ها حمایت نمی‏شود بنابر این موارد نقض این نوع از مالکیت‏ها بسیار مشاهده می‏شود.

رهایی از فساد مالی

نمره ایران در این زمینه 27 درصد است. عموما فساد را فراگیر می‏دانند. ایران در بین 163 کشور جهان در زمینه شفافیت در شاخص سال 2006 جایگاه 105 را کسب کرده است. آژانس ضد فساد ایران (سازمان بازرسی کل کشور) کمتر از1000 بازرس برای بازرسی 2.3 میلیون کارمند و پیمانکار تمام وقت دولت دارد که بیشتر اقتصاد ایران را کنترل می‏کنند. در مقایسه با ایران، میزانی که این شاخص برای عربستان سعودی اندازه گیری می‏کند 33 درصد است. فساد به صورت ریشه‏ای وجود دارد و شاخص شفافیت عربستان را در جایگاه 70 از 163 کشور قرا داده است. سرمایه گذاران خارجی فساد را به عنوان یک مانع بر سر راه خود می‏بینند. و رشوه و دخالت نخبگان حاکم امر رایجی به شمار می‏آید. کشور ترکیه هم وضعیتی نسبتا مشابه با عربستان دارد. نمره این کشور در این شاخص 38 درصد است . و جایگاهش در شاخص شفافیت سال 2006 جایگاه 60 بوده است. بخش عمومی قدرت این را دارد که قرارداد‏ها را لغو کند. قوه قضائیه هم مسائل را بی‏طرفانه بررسی نمی‏کند و در مواردی فشار‏های خارجی بر روی آرای آن تاثیر می‏گذارد.

آزادی نیروی کار

نمره آزادی نیروی کار در ایران 43.8 درصد است. قواعد سخت در مورد استخدام وجود دارد که امکان استخدام و رشد را کاهش می‏دهد. هزینه‏های استخدام دیگر که شامل دستمزد نمی‏شود بسیار بالاست. اخراج یک کارمند یا کارگر باید با تایید شورای اسلامی کار انجام بگیرد. مشکل بودن تعدیل نیروی کار باعث می‏شود که خطر ورشکستگی کارخانه‏هایی که در حال رشد هستند بالا برود. و قواعد مربوط به ساعت کار بسیار سخت و محکم هستند. در کشور عربستان سعودی نمره این شاخص به شکل قابل توجهی بالاست. این نمره 80.6 درصد است. قواعد استخدام به شدت انعطاف پذیر هستند. هزینه‏های استخدام بسیار پایین است و اخراج کارمند و کارگر اصلا مشکل نیست. و قواعد مربوط به ساعت کار بسیار انعطاف پذیر است. نمره  ترکیه در این مورد 48 درصد است و وضعیت تقریبا مشابه با ایران است با این تفاوت که قانون تازه تصویب شده کار به کارفرمایان این اجازه را می‏دهد که در استخدام از انعطاف بیشتری بهره بگیرند.
  مرتبط:رتبه جهاني و منطقه‏اي ايران در شاخص آزادي اقتصادي در سال 2008تبارشناسی هریتیج  
Share/Save/Bookmark
 


۱۳۸۷-۰۴-۲۹ ۱۶:۲۴:۴۴
دوستان الف! حداقل این گزارش را خلاصه می کردید که کسی حوصله کند ان را بخواند. (71789)
 
۱۳۸۷-۰۴-۲۹ ۱۷:۳۱:۰۷
اين آمار ها از کجا مي آيد؟
تو ايران حداقل 6 ماه طول مي کشه !
تو خارج نمي دونم ... (71792)
 
بی کار
۱۳۸۷-۰۴-۲۹ ۲۲:۱۳:۰۸
حتما اقای رئیس جمهور خواهند گفت اینها پول میدهند واین امار دروغین را منتشر میکنند وما چون هیچ مبلغی به انها نمی دهیم با ما مغرضانه برخورد میکنند . (71801)
 
۱۳۸۷-۰۴-۳۰ ۰۸:۳۳:۵۶
با تشکر ٰ بهتر بود بصورت جدول ارائه می شد. به این ترتیب خواندن و مقایسه مشکل می شود.
از زحمت شما ممنون (71834)
 
کوثر
۱۳۸۷-۰۴-۳۰ ۱۶:۱۵:۲۱
فاین تذهبون؟!
توی همین لینک آخر \"تبارشناسی هریتیج\" دارید این موسسه‌ی آمریکایی رو نفی می‌کنید؛ اون وقت توی این گزارش باز به داده‌های همین موسسه استناد می‌کنید؟!
خدا رحم‌ کند، به ما و به شما! (71960)